मुस्लिम समुदाय, न्यूयोर्कका नयाँ मेयरको के छ कम्युनिष्टसँग साइनो ?
भारतीय आमा र अफ्रिकी बुवाका सन्तान जोहरान मामदानी को हुन त ? के छ उनको भारतसँगको सम्बन्ध ? कस्तो परिवारमा जन्मिए उनी र उनको राजनीति कसरी सुरु भयो ? पढ्नुस विस्तृतमा
जन्म र विश्वव्यापी बाल्यकालको यात्रा
जोहरान क्वामे मामदानीको जन्म सन् १९९१ अक्टोबर १८ मा युगान्डाको राजधानी कम्पालामा भएको थियो। उनको जन्मको समय युगान्डा राजनीतिक रूपमा अस्थिर थियो; योवेरि मुसेभेनीको शासनकालको प्रारम्भिक वर्ष थियो। कम्पालाको एक मध्यमवर्गीय बौद्धिक परिवारमा जन्मिएका जोहरानले आफ्ना प्रारम्भिक दिनहरू स्वाहिली लोरी, युगान्डाली सडकको खाना र परिवारका राजनीतिक छलफलहरूमा बिताए। उनको जन्मको केही हप्ता अघि मात्र भारत र पाकिस्तानको विभाजन भएको थियो, जसको प्रभाव उनको पारिवारिक इतिहासमा गहिरो छ।
उनी पाँच वर्षको उमेरमा सन् १९९६ मा परिवारसँग दक्षिण अफ्रिकाको केपटाउन सरे। यो समय दक्षिण अफ्रिकामा रंगभेदको अन्त्यपछि पुनर्मिलनको चरण थियो। केपटाउनमा उनले स्थानीय स्कूलमा पढे, अफ्रिकान्स र खोसा भाषाको प्रभाव लिए र नेल्सन मण्डेलाको मेलमिलापको साक्षी बने। सात वर्षको उमेरमा सन् १९९८ मा परिवार न्यूयोर्क सिटीको म्यानहट्टनको अपर वेस्ट साइडमा बसाइँ सरे। यो बसाइँ उनको बुबा महमूद मामदानी कोलम्बिया विश्वविद्यालयमा प्राध्यापक बन्न गएपछि भएको थियो। न्यूयोर्कमा उनले अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गरे र आफूलाई युगान्डाली–अमेरिकी भनेर चिनाए। उनको बाल्यकाल तीन महादेशमा बित्यो—अफ्रिका, दक्षिण अफ्रिका र अमेरिका—जसले उनलाई “जरा जोडिएको विश्व–नागरिक” बनायो।
केही स्रोतहरूले उनलाई मुम्बईमा जन्मिएको भनेर दाबी गर्छन्, तर यो पूर्ण रूपमा गलत हो। यो भ्रम उनको बुबा महमूद मामदानी मुम्बईमा जन्मिएकाले उत्पन्न भएको हो। द न्यूयोर्क टाइम्स, भोग इन्डिया र द गार्जियन का २०२५ का प्रोफाइलहरूले स्पष्ट रूपमा कम्पालालाई उनको जन्मस्थल भनेका छन्।
परिवारको गहिरो प्रभाव र मातापिताको बौद्धिक विरासत
जोहरानको विचार, भाषा, कला र राजनीतिमा उनको परिवारको प्रभाव अत्यन्त गहिरो छ। उनको परिवार दक्षिण एसियाली, अफ्रिकी र विश्व बौद्धिक परम्पराको संयोजन हो।
बुबा महमूद मामदानी सन् १९४७ अप्रिल २३ मा भारतको मुम्बई (तत्कालीन बम्बई) मा जन्मिएका थिए। उनी गुजराती मुस्लिम व्यापारी परिवारका सन्तान हुन् जसले सन् १९५० को दशकमा युगान्डा बसाइँ सरे। महमूद कोलम्बिया विश्वविद्यालयका प्राध्यापक, माकरेयर इन्स्टिच्युट अफ सोशल रिसर्चका पूर्वनिर्देशक र Citizen and Subject (१९९६), When Victims Become Killers (२००१) जस्ता पुस्तकका लेखक हुन्। उनको काम उपनिवेशवाद, पूँजीवाद, उत्तर–उपनिवेशिक राज्य र अफ्रिकी राजनीतिमा केन्द्रित छ। घरमा हुने छलफलहरूमा इदी अमिनको एसियाली निष्कासन (१९७२) को प्रभाव, अफ्रिकी स्वतन्त्रता आन्दोलन र भारतीय विभाजनका कथाहरू सुनेर जोहरान हुर्किए। महमूदको गुजराती मुस्लिम पृष्ठभूमिले जोहरानलाई इस्लामिक संस्कृति र व्यापारिक नैतिकताको शिक्षा दियो।
आमा मीरा नायर सन् १९५७ अक्टोबर १५ मा भारतको ओडिशा राज्यको भुवनेश्वरमा जन्मिएकी थिइन्। उनी ओडिया हिन्दू मध्यमवर्गीय परिवारकी थिइन्। उनले दिल्ली विश्वविद्यालयको मिरान्डा हाउसमा समाजशास्त्र पढिन् र हार्वर्डबाट चलचित्रमा एमएफए गरिन्। मीरा विश्वप्रसिद्ध चलचित्रकार हुन् जसले Salaam Bombay! (१९८८, कान्समा पुरस्कार), Mississippi Masala (१९९१), Monsoon Wedding (२००१, भेनिस गोल्डेन लायन) र The Namesake (२००६) बनाइन्। उनको फिल्मले आप्रवासी अनुभव, सांस्कृतिक संकरता र सामाजिक न्यायको कथा भन्छन्। मीरा र महमूदको सन् १९८८ को विवाहले हिन्दू र मुस्लिम संस्कृतिको संयोजन गर्यो—विवाहमा हिन्दू रीतिरिवाज र मुस्लिम निकाह दुवै भए।
घरमा अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू, स्वाहिली र गुजराती बोलिन्थ्यो। सत्यजित रायका फिल्म, बॉलीवुडका गीत, युगान्डाली कविता र अमेरिकी हिप–हप सँगै छलफल हुन्थ्यो। जोहरानले आफ्नो र्यापमा मातापिताको प्रभावलाई “देशी मसला, अफ्रिकी बीट र न्यूयोर्कको स्व्याग” को संयोजन भनेका छन्। उनको दाइ Adam Mamdani सफ्टवेयर इन्जिनियर र संगीतकार हुन् भने बहिनी Zaya Nair कलाकार र फिल्मकार। यो परिवारले जोहरानलाई कला, न्याय र बहुभाषिकताको शिक्षा दियो।
शिक्षा र बौद्धिक तथा सामाजिक जागरण
जोहरानको शिक्षा प्रगतिशील र आलोचनात्मक सोचमा आधारित थियो।
न्यूयोर्कको बैंक स्ट्रीट स्कूल फर चिल्ड्रेन मा उनले सन् १९९८–२००६ सम्म प्रारम्भिक शिक्षा लिए। यो निजी प्रगतिशील स्कूलमा खेल–आधारित शिक्षा र सामाजिक न्यायका परियोजनाहरू थिए। यहाँ उनले खेलमैदानको समानतामा पहिलो “मेनिफेस्टो” लेखे।
सन् २००६–२०१० मा उनले ब्रोन्क्स हाइ स्कूल अफ साइन्स मा पढे। यो न्यूयोर्कको प्रतिष्ठित सार्वजनिक विज्ञान–केन्द्रित स्कूल हो जसमा प्रवेश एसएचएसएटी परीक्षाबाट हुन्छ। यहाँ उनले क्रिकेट क्लबको सह–संस्थापना गरे (जो पछि न्यूयोर्कको सार्वजनिक स्कूल प्रणालीमा आधिकारिक भयो), फुटबल खेले, र्याप लेखे र विद्यार्थी उपाध्यक्षको चुनाव लडे (हारेँ)। उनको जीपीए ३.५ थियो; उनी विज्ञानभन्दा मानविकीमा रुचि राख्थे। सन् २०२० मा उनले स्कूलको परीक्षा–आधारित भर्ना प्रणालीलाई शैक्षिक विभेदको कारण भनेर आलोचना गरे।
सन् २००९–२०१४ मा उनले बोवडिन कलेज, मेन राज्यको ब्रन्सविकमा अफ्रिकाना स्टडीजमा बीए गरे। उनको थेसिस युगान्डाली हिप–हप र प्रतिरोधमा थियो। यहाँ उनले स्टुडेन्ट्स फर जस्टिस इन प्यालेस्टाइन को शाखा खोले, फोसिल फ्युलविरुद्ध प्रदर्शन गरे र एसीएलयूमा इन्टर्न गरे। उनले “मिस्टर कार्डामम” नामले र्याप गर्न थाले। सन् २०१४ मा उनले कुम लाउड सम्मानका साथ स्नातक गरे।
कलेजपछि उनले चेन्ज कोर्प्स मा एकवर्षे सामुदायिक संगठन तालिम लिए तर छ महिनामै “शोषणकारी संरचना” भन्दै मजदुर युनियन बनाउन छोडे। यो उनको पहिलो “स्ट्राइक नेतृत्व” थियो।
कलात्मक यात्रा र “मिस्टर कार्डामम” को उदय
सन् २०१५ मा जोहरानले “मिस्टर कार्डामम” नामले र्याप गर्न थाले। उनको पहिलो मिक्सटेप Sidda Mukya (२०१६) मा पंजाबी भांगडा, युगान्डाली रुम्बा, गुजराती लोक र न्यूयोर्कको इस्ट कोस्ट हिप–हप मिसाइएको थियो। “Nani’s Recipes” गीतमा नानीको रेसिपीमार्फत सांस्कृतिक हानिको कथा छ। “Yankee Doodle Desi” (२०१८) भाइरल भयो र Pitchfork ले “पोस्टकोलोनियल स्व्याग” भनेर प्रशंसा गर्*यो।
उनले दक्षिण एसियाली अमेरिकी कार्यक्रमहरूमा प्रस्तुति दिए। उनको गीतहरूमा आप्रवासी अलगाव, इस्लामोफोबिया र श्रम अधिकारका कुरा छन्। उनले संगीतलाई “राजनीतिक शिक्षा” मानेका छन्, व्यापारिक होइन। उनको र्यापमा मीरा नायरको फिल्मको दृश्यात्मकता र महमूदको सैद्धान्तिक गहिराइ झल्किन्छ।
राजनीतिक उदय, काम र उपलब्धिहरू
जोहरानको राजनीतिक यात्रा सन् २०१४ को सामुदायिक संगठनबाट सुरु भयो। सन् २०१६ मा उनी न्यूयोर्क फर्किए र डेमोक्र्याटिक सोशलिस्ट्स अफ अमेरिका (डीएसए) मा सामेल भए। क्वीन्सको एस्टोरियामा उनले भाडा हडताल अभियान चलाए र २०० भन्दा बढी किरायालाई निष्कासनबाट जोगाए।
सन् २०२० नोभेम्बर ३ मा उनले न्यूयोर्क स्टेट एसेम्बलीको जिल्ला ३६ बाट चुनाव जिते। उनले ५८% मतका साथ वर्तमान अरावेला सिमोटासलाई पराजित गरे र सबैभन्दा कान्छा मुस्लिम विधायक बने। सन् २०२२ मा ७२% मतले पुनःनिर्वाचित भए। एसेम्बलीमा उनले निम्न काम गरे:
- आवास: भाडा स्थिरीकरण विधेयक प्रायोजन, सार्वजनिक आवास पुनर्निर्माण।
- आपराधिक न्याय: पुलिस सुधार, $१ बिलियन मानसिक स्वास्थ्यमा पुनर्विनियोजन।
- श्रम: डीएसए कर्मचारी युनियन (२०२३)।
- विदेश नीति: प्यालेस्टाइन समर्थन, बीडीएस प्रस्ताव।
- जलवायु: न्यूयोर्कको लागि हरित नयाँ डील सह–लेखन।
सन् २०२५ जनवरीमा उनले मेयरको उम्मेदवारी घोषणा गरे। जुनमा डेमोक्र्याटिक प्राइमरीमा एरिक एडम्सलाई ५२%–४८% ले हराए। नोभेम्बर ४ मा सामान्य चुनावमा उनले स्वतन्त्र एन्ड्रयू कुओमो (३०%) र रिपब्लिकन कर्टिस स्लिवा (१८%) लाई ५०% मतका साथ पराजित गरे। उनी न्यूयोर्कको पहिलो मुस्लिम, पहिलो दक्षिण एसियाली र एक शताब्दीभन्दा कान्छा मेयर बने। उनको “पिपल्स ग्रोसरी” (सरकारी पसल), निःशुल्क बस र वैकल्पिक सुरक्षा एकाइको योजना जनप्रिय भयो।
विचारधारा, दर्शन र राजनीतिक प्रभाव
जोहरान आफूलाई लोकतान्त्रिक समाजवादी भन्छन्, उनको विचार फ्रान्त्ज फानोन, अड्रे लोर्डे, मातापिताको उपनिवेशवाद–विरोधी सिद्धान्त र डीएसएको व्यावहारिक समाजवादमा आधारित छ।
उनको नारा “सोलिडारिटी ओभर च्यारिटी” (दानभन्दा एकता) हो। उनी शाकाहारी छन् (सन् २०१८ देखि, भारतीय अहिंसाबाट प्रेरित), पाँच वखत नमाज पढ्छन् तर धर्मनिरपेक्ष शासनको पक्षधर छन्। उनले नरेन्द्र मोदीको हिन्दू राष्ट्रवादलाई “अधिनायकवादी” भनेका छन् र कश्मीर–प्यालेस्टाइनबीच समानता देखेका छन्। उनले एओसी, बर्नी स्यान्डर्स र डीएसएको समर्थन पाए। ट्रम्पले उनलाई “कम्युनिस्ट” भने पनि PolitiFact र FactCheck.org ले खण्डन गरेका छन्।
जोहरान मामदानी र लोकतान्त्रिक समाजवादको सम्बन्ध
न्यूयोर्क सिटीका नवनिर्वाचित मेयर जोहरान मामदानी अमेरिकाको लोकतान्त्रिक समाजवाद आन्दोलनका प्रमुख प्रतिनिधि हुन्, जसले डेमोक्र्याटिक सोशलिस्ट्स अफ अमेरिका (DSA) को सदस्यको रूपमा आफ्नो राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका थिए। सन् २०१७ मा DSA मा सामेल भएका मामदानीले क्वीन्सको एस्टोरियामा भाडा हडताल र श्रम युनियन अभियानहरू चलाएर प्रगतिशील राजनीतिको आधार तयार पारे, जसले उनलाई सन् २०२० मा न्यूयोर्क स्टेट एसेम्बलीको सबैभन्दा कान्छा मुस्लिम सदस्य बन्न मद्दत गर्यो। DSA को प्रभावमा उनले आवास नियन्त्रण, पुलिस सुधार, हरित नयाँ डील र प्यालेस्टाइन समर्थन जस्ता नीतिहरू अगाडि सारेका छन्, जुन लोकतान्त्रिक समाजवादको मूल सिद्धान्त—आर्थिक समानता र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट सामाजिक परिवर्तन—सँग जोडिएका छन्। सन् २०२५ को मेयर चुनावमा DSA को समर्थन र बर्नी स्यान्डर्स तथा एलेक्जान्ड्रिया ओकासियो–कोर्टेज जस्ता नेताहरूको प्रभावले उनलाई ५०% मतका साथ विजयी बनायो, जसले न्यूयोर्कलाई “लोकतान्त्रिक समाजवादी शहर” को रूपमा स्थापित गर्दै अमेरिकाको प्रगतिशील राजनीतिमा नयाँ अध्याय थप्यो। यस सम्बन्धले मामदानीको युगान्डाली–भारतीय जरा र अमेरिकी आप्रवासी अनुभवलाई समाजवादी न्यायसँग जोडेर युवा पुस्तालाई प्रेरित गरेको छ।
व्यक्तिगत जीवन, शौक र विरासत
जोहरान एस्टोरियामा बस्छन्। उनी अविवाहित छन्। उनको घरमा “रोसा” (लक्जमबर्गका नाममा) र “फानोन” नामका बिरालाहरू छन्। उनी क्रिकेट, बॉलीवुड म्याराथन र युगान्डाली–भारतीय फ्युजन खाना (जस्तै मटुके बिरयानी) मन पराउँछन्।
उनको जीवन कम्पालादेखि सिटी हलसम्मको “र्याडिकल अमेरिकी सपना” हो। सन् २०२६ मा मेयरको रूपमा उनले ट्रम्प प्रशासनको संघीय कटौती र न्यूयोर्कको असमानतासँग लड्नेछन्। उनको कथा भारत, अफ्रिका र अमेरिकाको संयोजन हो जसले नयाँ पुस्तालाई “जरा जोडिएको विश्व–नागरिकता”, सामाजिक न्याय र सांस्कृतिक संकरताको सन्देश दिन्छ। उनको विरासत आवास, श्रम, जलवायु र आप्रवासी अधिकारको लडाइँमा जीवित रहनेछ।