प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण प्रतिपदाको दिन मनाइने यो पर्व भक्तपुरमा भने अष्टमीसम्म धूमधामका साथ उत्सवको रूपमा मनाउने परम्परा छ। नेवार समुदायबाट उत्पत्ति भएको यो पर्वले सांस्कृतिक समृद्धि र सामाजिक एकताको सन्देश बोकेको छ।

गाईजात्रा केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई सामाजिक व्यङ्ग्य र हास्यको अनौठो मेल पनि हो। यो अवसरमा नेवार समुदायले विगत एक वर्षमा दिवङ्गत भएका आफन्तको सम्झनामा गाई वा मानिसलाई गाईको रूपमा सजाएर परिक्रमा गराउने प्रचलन छ। विभिन्न बाजागाजा, रंगीचंगी झाँकी र नाचगानसहित स्थानीय मठमन्दिर र देवालयको परिक्रमा गरिन्छ। साथै, दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दही र अन्न दान गर्ने परम्पराले यो पर्वलाई थप विशेष बनाएको छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार, गाईजात्राको यो परिक्रमा र दानले दिवङ्गत आत्माले वैतरणी नदी सहजै पार गर्न सक्ने र मोक्ष प्राप्त गर्ने जनविश्वास छ। काठमाडौँको हनुमानढोका, पाटनको मंगलबजार र भक्तपुरको दरबार क्षेत्रमा आज बिहानैदेखि गाईजात्राको रौनक देखिएको छ। स्थानीय बासिन्दा र पर्यटकहरूको उल्लेखनीय सहभागिताले पर्वको महत्वलाई झनै उजागर गरेको छ।

यस वर्षको गाईजात्रामा सामाजिक विकृति र विसंगतिमाथि व्यङ्ग्य गर्ने नाटक, नाच र प्रस्तुति पनि आयोजना गरिएका छन्। यस्ता प्रस्तुतिले समाजलाई आलोचनात्मक दृष्टिकोणबाट हेर्न र सुधारको सन्देश दिने काम गरेको स्थानीय बुद्धिजीवीहरू बताउँछन्।

“गाईजात्रा हाम्रो संस्कृतिको अमूल्य सम्पदा हो। यसले हामीलाई हाँस्न, रमाउन र आफ्ना प्रियजनको सम्झना गर्न प्रेरित गर्छ,” भक्तपुरका स्थानीय संस्कृतिविद् रमेश प्रजापतिले भने।

यस पर्वले नेपाली समाजमा एकताको भावना जगाउँदै सांस्कृतिक धरोहरको संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

तस्बिरहरु: रासस