अमेरिका र इरानबीचको शान्ति वार्ता सुरु हुनुअघि नै इरानी प्रतिनिधिमण्डलले कडा अडान राखेपछि वार्ता सफल हुनेमा आशङ्का उत्पन्न भएको छ।
इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाकर गालिबाफ र विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीको नेतृत्वमा करिब ७० सदस्यीय उच्चस्तरीय इरानी टोली शुक्रबार पाकिस्तानको राजधानी इस्लामाबाद पुगेको हो। टोलीमा आर्थिक, सुरक्षा, राजनीतिक क्षेत्रका विशेषज्ञ तथा सञ्चारकर्मीहरू समेत सहभागी छन्।

वार्ता सुरु हुनुअघि नै गालिबाफले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मा अमेरिकाले यसअघि रोक्का राखिएका इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्ने र लेबनानमा युद्धविराम लागू गर्ने प्रतिबद्धता पूरा नभएसम्म वार्ता अघि नबढ्ने स्पष्ट पारेका छन्। उनले इरान वार्ताप्रति सकारात्मक रहे पनि अमेरिकामाथि कुनै विश्वास नभएको बताएका छन्।

“अमेरिकाले इरानको सार्वभौम अधिकार र हित सुनिश्चित गर्ने वास्तविक प्रस्ताव ल्याए मात्र सहमति सम्भव छ,” गालिबाफको भनाइ छ।

यता, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने कडा टिप्पणी गर्दै इरानी पक्षलाई चेतावनी दिएका छन्। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, “इरानीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग प्रयोग गरेर छोटो समयका लागि विश्वलाई ब्ल्याकमेल गर्नेबाहेक अरू विकल्प छैन भन्ने बुझ्न सकेका छैनन्। उनीहरू आज जीवित रहनुको एउटै कारण वार्ता गर्नु नै हो।”

ट्रम्पले ६ हप्ता लामो युद्धपछि मङ्गलबार दुई हप्ते युद्धविरामको घोषणा गरेका थिए। युद्धविरामसँगै अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरिरहेका हवाई आक्रमण रोकिएका छन्। तर इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लगाएको नाकाबन्दी भने अझै हटाएको छैन, जसले गर्दा विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो संकट निम्तिएको छ।

इजरायल र इरान समर्थित हिज्बुल्लाहबीचको युद्ध पनि पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले पाकिस्तान प्रस्थान गर्दै गर्दा सकारात्मक नतिजाको अपेक्षा गरे पनि इरानले “चलाखी” गर्न खोजे अमेरिकी टोली कडा रूपमा प्रस्तुत हुने चेतावनी दिएका छन्।

पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शाहबाज सरिफले शुक्रबार राति देशवासीहरूलाई सम्बोधन गर्दै यो वार्तालाई “बनाउने वा बिगार्ने” निर्णायक चरणको रूपमा वर्णन गरेका छन्।

लेबनान मुद्दामा फरक मत
यसैबीच, वासिङ्टनमा इजरायली र लेबनानी राजदूतहरूबीच वार्ता हुने तय भएको छ। तर एजेन्डालाई लिएर दुवै पक्षबीच मतभेद देखिएको छ। लेबनानले यसलाई युद्धविरामको औपचारिक घोषणा र द्विपक्षीय वार्ताको सुरुवातको रूपमा हेरेको छ भने इजरायलले हिज्बुल्लाहसँगको युद्धविराम अस्वीकार गर्दै यसलाई केवल “औपचारिक शान्ति वार्ताको सुरुवात” मात्र भएको बताएको छ।

इजरायली आक्रमणबाट लेबनानमा मार्च २ यता कम्तीमा १,९५३ जनाको ज्यान गएको लेबनानी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

इरानको कडा अडान
इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह मोज्तबा खामेनीले युद्धबाट भएको सम्पूर्ण क्षतिको भरपाई अमेरिकाले गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। उनले आक्रमणकारीहरूलाई बिना सजाय नछाड्ने चेतावनी दिएका छन्।

इरानले वार्तामा आफ्नो खस्किएको अर्थतन्त्र उकास्न वर्षौंदेखिका सबै प्रतिबन्ध फुकुवा गर्नुपर्ने, स्ट्रेट अफ होर्मुजमा पूर्ण नियन्त्रण कायम राख्न पाउने लगायत ठूला सर्तहरू राख्ने तयारी गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज जलमार्गमा ट्रान्जिट शुल्क उठाउने इरानको योजनाले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्ने छ।

वैश्विक प्रभाव
स्ट्रेट अफ होर्मुजमा उत्पन्न अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा संकट निम्त्याएको छ। अमेरिकी तथ्यांकअनुसार मार्च महिनामा उपभोक्ता मूल्य ०.९ प्रतिशतले बढेको छ, जुन सन् २०२२ यताकै उच्च वृद्धि हो। वार्ता सफल भए पनि यसको आर्थिक असर महिनौंसम्म रहने अनुमान गरिएको छ।

ट्रम्पले युद्धमा आफ्नो जित भएको दाबी गरे पनि इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट हुन सकेको छैन र इरानसँग अझै क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन क्षमता कायम छ।

वार्ताको नतिजाले मध्यपूर्वको शान्ति तथा विश्व अर्थतन्त्रलाई ठूलो प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।एजेन्सी