डा. केदार कार्की।

उत्तेजित जेनेरेसन जेड आन्दोलन पछि, नेपाल हाल आन्तरिक र बाह्य प्रभावहरूको जटिल जालसँग जुधिरहेको छ, जहाँ हिन्दू समर्थक समूहहरू र सरकार बीच बढ्दो तनावको बीचमा हिन्दूत्व आन्दोलनले नयाँ गति प्राप्त गर्ने सम्भावना छ। भारत र चीन बीचको देशको रणनीतिक स्थानले यसलाई क्षेत्रीय शक्ति गतिशीलताको केन्द्रबिन्दु बनाउँछ, जसले आन्तरिक राजनीति र सामाजिक आन्दोलनहरूलाई सम्भावित रूपमा प्रभाव पार्छ।यद्यपि जेड आन्दोलन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) अन्तर्गत भ्रष्ट कम्युनिष्ट शासनको विरोधको रूपमा सुरु भएको थियो, यसले ठूलो प्रतिक्रिया निम्त्याएको छ, जसले गर्दा उनीहरू हिन्दू राष्ट्रको बाटोबाट विचलित भएका छन्।

नेपालमा हिन्दूत्वको उदय र हिन्दू राष्ट्रको माग:

नेपालमा हिन्दूत्व आन्दोलन गतिमान हुँदैछ, र वास्तविक संसारमा कहिलेकाहीं हिन्दू समर्थक भावनाहरू हिंसामा परिणत हुन्छन्। यो आन्दोलन यसको भारतीय समकक्षीबाट प्रभावित छ, जहाँ केही नेपाली दलहरू हिन्दू राज्य स्थापना गर्न खोज्छन्। हालै, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल (RPPN) ले नेपालको हिन्दू राज्यको साथै हिन्दू राष्ट्रको पुनरुत्थानको माग गर्दै ठूलो संख्यामा मानिसहरूको नेतृत्व गरेको छ।

नेपाल वरपरका गहिरो राज्य, युरोपेली संघ, चिनियाँ समूह, क्रिश्चियन शक्ति र इस्लामिक शक्तिहरूले हिन्दू राष्ट्र आन्दोलनको उदयलाई अनुमति नदिने भए पनि, धेरैजसो मानिसहरूले नेपालमा परम्परागत राजतन्त्र र हिन्दू राष्ट्रलाई लोकप्रिय मागको रूपमा समर्थन गर्छन्।यद्यपि, नेपालको भविष्यको राजनीतिमा हिन्दू राज्य वा राजतन्त्रको पुनर्स्थापना हाल यथार्थपरक सम्भावना होइन जबसम्म नेपालमा हिन्दू राष्ट्र आन्दोलन फेरि एक पटक उत्तेजित हुँदैन।

जेनेरेशन जेड आन्दोलन: निहितार्थ र परिणाम

नेपालमा जेनेरेशन जेड आन्दोलनका महत्त्वपूर्ण प्रभावहरू छन्, जसमा समावेश छन्:

  • मृत्युको संख्या: विरोध प्रदर्शनका कारण ३०-३४ जनाको मृत्यु भएको छ र धेरै जना घाइते भएका छन्। देशभरका अस्पतालहरू हताहतले भरिएका छन् र मृत्युको संख्या बढ्दै गएको छ।

प्रगतिमा अवरोध: अशान्तिले संसद भवन, सर्वोच्च अदालत र विभिन्न सरकारी कार्यालयहरू लगायत राज्य संस्थाहरूलाई उल्लेखनीय क्षति पुर्‍याएको छ। यो विनाशले नेपालको प्रगति र विकासमा बाधा पुर्‍याउन सक्छ।

अनिश्चितता र अशान्ति: आन्दोलनले देशमा अनिश्चितता र अशान्ति सिर्जना गरेको छ, र धेरैले कानून र व्यवस्था कायम राख्ने सरकारको क्षमतामाथि प्रश्न उठाइरहेका छन्।

विदेशी प्रभाव र भूराजनीतिक प्रतिद्वन्द्विता:

नेपालको राजनीति पनि विदेशी प्रभावबाट प्रभावित छ, भारत र चीन दुवै यस क्षेत्रमा सत्ताको लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्। नेपाली राजनीतिमा भाजपाको प्रभावको आरोप कायमै छ, जबकि नेपालमा चीनको बढ्दो उपस्थितिले भारतको प्रयासलाई सम्भावित रूपमा विफल पार्न सक्छ। यो भूराजनीतिक प्रतिद्वन्द्विताले नेपालको आन्तरिक राजनीति र सामाजिक आन्दोलनहरूलाई असर गर्न सक्छ।

भ्रष्टाचार विरोधी आन्दोलन र “डीप स्टेट”गहिरो राज्य:

नेपालमा हालै भएका भ्रष्टाचार विरोधी आन्दोलनहरूले कम्युनिस्ट नेता तथा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको राजीनामाको नेतृत्व गरेका छन्। गहिरो राज्यलाई लक्षित गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी आन्दोलन र हिन्दुत्व आन्दोलन बीचको सम्बन्ध स्पष्ट भए पनि, नेपालको जटिल गतिशीलताका कारण शासनको भविष्यको भविष्यवाणी गर्नु चुनौतीपूर्ण छ।

नेपालको वर्तमान अवस्थामा जर्ज सोरोसको भूमिका:

आलोचकहरूले जर्ज सोरोसलाई औंला उठाइरहेका छन् र नेपालमा हालैका घटनाहरू, विशेष गरी हालैका विरोध प्रदर्शन र सरकार पतनमा उनको संलग्नता रहेको आरोप लगाइरहेका छन्। सोरोसको प्रत्यक्ष संलग्नता प्रमाणित गर्ने कुनै ठोस प्रमाण नभए पनि, केही तथ्यहरू ध्यान दिन लायक छन्:

– सोरोस-समर्थित संस्थानको प्रतिवेदन: जर्ज सोरोसको नेतृत्वमा रहेको ओपन सोसाइटी फाउन्डेसनको काठमाडौँमा शाखा छ। यो उपस्थितिले नेपालको आन्तरिक मामिलामा उनको संलग्नताको आरोपलाई बढावा दिएको हुन सक्छ। जर्ज सोरोसको समर्थनमा रहेको भि-डेम इन्स्टिच्युटले फेरि एक पटक आफ्नो २०२५ डेमोक्रेसी रिपोर्ट जारी गर्‍यो, जसले नेपाललाई लोकतान्त्रिक स्थितिको हिसाबले भारतभन्दा माथि राख्यो। यो प्रतिवेदनले विवाद र बहसलाई जन्माएको छ।

युएसएआईडी र सोरोस-सम्बन्धित कोष: हालैको एउटा काण्डले युएसएआईडीले अनियमित सम्झौताहरू मार्फत नेपालमा संघीयता परियोजनाहरूमा गोप्य रूपमा ३३ मिलियन डलर लगानी गरेको खुलासा गरेको छ। सोरोसको ओपन सोसाइटी फाउन्डेसनद्वारा वित्त पोषित गैर-सरकारी संस्था नीति फाउन्डेसन यी परियोजनाहरूमा संलग्न थियो।

  • नेपालमा विरोध प्रदर्शन र सरकार पतन: भ्रष्टाचार र नातावादको आरोपबाट जेनेरेसन जेडको नेतृत्वमा हालैका विरोध प्रदर्शनहरू सुरु भएका थिए। सरकारले सेन्सरशिप लागू गर्‍यो, तर यसले विरोधलाई अझ बढायो, जसले गर्दा अन्ततः प्रधानमन्त्रीको राजीनामा भयो।
  • विदेशी हस्तक्षेपको चिन्ता: भारत र चीन बीचको नेपालको रणनीतिक स्थानले यसलाई क्षेत्रीय शक्ति गतिशीलताको केन्द्रबिन्दु बनाउँछ। सोरोस जस्ता संस्थाहरू सहित विदेशी प्रभावलाई नेपालको सार्वभौमिकताको लागि खतराको रूपमा लिन सकिन्छ।

नयाँ नेतृत्व र नेपालको भविष्य:

जनताको ध्यान अब नयाँ नेतृत्वमा केन्द्रित छ, काठमाडौँका मेयर बालेन्द्र शाह सम्भावित प्रधानमन्त्रीको रूपमा देखा परेका छन्। शाहको भारत विरोधी अडान र नेपालमा भारतीय फिल्महरूको प्रदर्शनमा प्रतिबन्ध लगाउने वकालतलाई विशेष गरी युवाहरूमाझ उल्लेखनीय सार्वजनिक समर्थन प्राप्त भएको छ। यद्यपि, उनको उदय बाह्य शक्तिहरूबाट पनि प्रभावित हुन सक्छ, जसले सम्भावित रूपमा नेपालको भविष्यको शासनलाई आकार दिन्छ।

शासनप्रति सन्तुलित दृष्टिकोण:

नेपालको वर्तमान अवस्था जटिल गतिशीलताले चिह्नित छ, जसमा यसको राजनीति र सामाजिक आन्दोलनहरूलाई प्रभाव पार्ने धेरै कारकहरू छन्। नेपालको शासन व्यवस्थालाई आकार दिन गहिरो राज्य सक्रिय हुन सक्छ, तर हिन्दुत्व आन्दोलनको भविष्य र देशको दिशा अनुमान गर्न गाह्रो छ। यद्यपि, एउटा कुरा स्पष्ट छ: नेपाल संक्रमणकालीन अवधिबाट गुज्रिरहेको छ, र यसको भविष्यको शासन आन्तरिक र बाह्य कारकहरूको संयोजनले आकार पाउने सम्भावना छ।

नेपालमा जनमत सन्तुलित दृष्टिकोणतर्फ झुकाव रहेको देखिन्छ, केहीले जेन-जेड आन्दोलनबाट प्रभावित पूर्व प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीलाई नेपालको अन्तरिम नेताको रूपमा समर्थन गरिरहेका छन्। यसले कम्युनिस्ट एकाधिकारबाट मुक्त र राजतन्त्र र हिन्दू राष्ट्रवादका समर्थकहरूलाई समायोजन गर्ने नेपालको संकेत गर्न सक्छ।