नेपाली समाजमा दसैंतिहारलयागतका चाडपर्वहरू नजिकिइसकेका छन्। नेपाली संस्कार–संस्कृति, चाडपर्व, रीतिरिवाजले नै हामीलाई नेपाली पहिचान प्रदान गरेका हुन्। हाम्रो बाह्य रूप भारतीय, पाकिस्तानी, बङ्गलादेशी अथवा धेरै देशका मान्छेसँग मिल्छ तर हामी ती सबैभन्दा फरक छौं किनभने हाम्रो भाषा, संस्कार–संस्कृति, चाडपर्व, रीतिरिवाज आफ्नै प्रकारका छन्। त्यसैले हाम्रो पहिचानमा हाम्रा चाडपर्वहरूको भूमिका अहम् छ।

उचित खानपानले चाडपर्वलाई थप ऊर्जावान् बनाउँछ। हामीले सधैं खान्छौं। चाडपर्व नआए पनि शरीरलाई चाहिने खानाको मात्रा पुर्‍याएकै हुन्छौं। जब चाडपर्व आउँछन्, अनि हामीले खानाको मात्रा बढाउन थाल्छौं। शरीरलाई चाहिने जति मात्र खाना भए पनि हुन्छ। यद्यपि चाडपर्वमा ऋण खोजेरै भए पनि चाहिनेभन्दा बढी खाना खान्छौं। अरू बेलाभन्दा चाडपर्वमा बढी मिठो बनाउनुपर्छ भनेर भातमा धेरै घिउ हाल्छौं, तरकारीमा धेरै तेल–मसला हाल्छौं। अरू बेला जति मासुले भान्सा अघाउँथ्यो, चाडपर्वमा हरेक छाक साबिकभन्दा दुईतीन गुणा बढी मासु भुट्छौं अनि कोची कोची खान्छौं। मासु मात्र खाएर कहाँ चाडपर्व रमाइलो हुन्छ र ? मासुलाई सितन बनाएर रक्सी खान्छौं। रक्सी पनि अघिपछिभन्दा दुईतीन गुणा बढी नै खान्छौं, अचेत हुने गरी। एकैछिन रक्सीको तालमा ठुला ठुला गफ गर्छौं, अनि आधाराततिर अचेत भएर सुत्छौं। भोलिपल्ट उठ्दा सूर्यदेव आकाशमाथि पुगिसकेका हुन्छन्। खानपान बिग्रन्छ, निद्रा बिग्रन्छ, मन बिग्रन्छ, शरीर बिग्रन्छ अनि दुख्न थाल्छ टाउको। चाडपर्वमा हामी जति उत्साहित हुन्छौं, उति नै खानपान बिगार्छौं।

यो त चाडपर्वमा हाम्रो खानपान कसरी बिग्रन्छ भन्ने साङ्केतिक सन्दर्भ मात्र भयो। स्वास्थ्य नबिग्रने गरी चाडपर्वलाई मनोरञ्जनपूर्ण तरिकाले मनाउनु सधैंको आवश्यकता हो। अरू बेलाभन्दा चाडपर्वकै बेला हाम्रो स्वास्थ्य बिग्रिराखेको हुन्छ, कारण खानपान र जीवनशैली नै हो। हामी सबैले चाडपर्व धुमधामका साथ मनाऔं तर यसरी मनाउँदा स्वास्थ्यको ख्याल गरौं। अनावश्यक तडकभडक नगरौं। जाँडरक्सी–जुवातासले मात्र रमाइलो हुन्छ भन्ने मनोभावना त्यागौं। मासुबिना पर्व, भोज हुँदैन भन्ने विचार त्यागौं। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा पुराना संस्कारयुक्त प्रचलनहरूलाई जोगाऔं अर्थात् हाम्रो संस्कारसंस्कृतिलाई नभुलौं। संस्कृतिको नाममा विकृति ननिम्त्याऔं।

मासु कम, शाकाहार बढी गरौं

चाडपर्व आएसँगै हाम्रो भान्सामा मासुका परिकार बढी पाक्न थाल्छन्। मासुमा राम्रा तŒव पनि धेरै हुन्छन् तर यसको बढी प्रयोगले स्वास्थ्यमा नकारात्मक मात्र प्रभाव पर्छ। मासुमा प्रोटिन त पाइन्छ तर पाचन प्रक्रियालाई चाहिने रेसादार, छोक्राबोक्रा नहुने र बोसो बढी हुने भएकाले पच्न गाह्रो हुन्छ। परिणामतः कब्जियत हुन्छ। मासु खानै पर्ने पनि होइन र नखाई नहुने पनि होइन। स्वास्थ्यका हिसाबले मासु नखाने बाटोमा लाग्नु उपयुक्त हुन्छ तर खानै परे पनि प्रशस्त हरियो सागसब्जी, गाजर, फलफूलसँग मिलाएर खाँदा जति हानी गर्ने हो त्यसबाट बच्न सकिन्छ।

दसैंमा एक दिन खसी काटेर धेरै दिनसम्म खाने चलन छ। यसरी धेरै दिनसम्म मासु राखेर खानु स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुँदैन। त्यसैले स्वास्थ्यका लागि मासुजन्य पदार्थ कम तथा शाकाहार भोजन बढी गर्नु नै उपयुक्त हुन्छ।  नागरिक दैनिक बाट