२५० वर्षअघि कान्तिपुर एउटा छुट्टै राज्य थियो। आज झैँ त्यतिबेला पनि यहाँ इन्द्रजात्राको रमझम थियो। तर रात नबित्दै यो राज्यले आफ्नो छुट्टै अस्तित्व गुमायो र तत्कालीन गोरखा राज्यमा विलय हुन पुग्यो। नेपाल एकीकरणको अभियानमा कान्तिपुर विजय एउटा मुख्य फड्को थियो। तर यसका लागि पृथ्वीनारायण शाहले धेरै तयारी गर्नुपरेको थियो।

इन्द्रजात्रा कै दिन किन?
कान्तिपुर विजयका लागि पृथ्वीनारायण शाहले इन्द्रजात्राकै दिन रोज्नुको विशेष कारण थियो। इन्द्रजात्राका समयमा कान्तिपुरका राजा, मन्त्री र रैतीसमेत नाच-तमासामा मस्त हुन्थे। यसअघि दुई पटक उनले यसको फाइदा उठाइसकेका थिए। पहिलो पटक नालदुम आक्रमण गर्दा उनले इन्द्रजात्राकै पूर्णिमाको अवसर छोपेका थिए। त्यसैगरी दोस्रो पटक नुवाकोटमा आक्रमण गर्दा पनि उनले यही दिन छानेका थिए। नुवाकोट हमला गर्दा कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लले त्यहाँको सुरक्षाका लागि खटाएका जयन्त राना उनैलाई भेट्न कान्तिपुर आउँदा इन्द्रजात्रामा अलमलिएका थिए। जयन्त गोर्खाबाटै निश्कासित काजी थिए। गोर्खालीहरुको भेद थाहा पाउने कमाण्डर नुवाकोटमा रहेकाले पृथ्वीनारायण शाहलाई यहाँ विजय पाउन कठिन भइरहेको थियो। तर इन्द्रजात्राको बेला उनी कान्तिपुरमा रहेको मौका छोपी आक्रमण गर्दा त्यहाँको मोर्चा जयन्तका छोरा शंखमणि रानाले सम्हालेका थिए। तर उनी मारिए। पछि जयन्त फर्किए तर उनलाई गोर्खाली सेनाले पराजित गरी पूरै नुवाकोट कब्जामा पारे।

तेस्रो पटकलाई पनि उनले इन्द्रजात्राको समयलाई नै अठोट गरेका थिए र ज्योतिषी कुलानन्द ढकालले पनि अनुकूल समयमा उत्तम साइत भेट्टाएका थिए। यसैबीच विक्रम संवत् १८२५ को इन्द्रजात्राको समय नजिकिँदै थियो। कान्तिपुरको नाकाबन्दी पनि पूरा जोडतोडका साथ चलेको थियो। काठमाडौँ वरपरका इलाका कब्जा गर्दै यहाँ नून र कपास छिर्न नदिन गोर्खाली सेना तैनाथ थिए।

अब जयप्रकाश मल्लका आँतको अन्तिम परीक्षा गर्नु र शहरभित्र घुस्ने ठाउँको टुङ्गो लगाउनु बाँकी थियो। यसका निम्ति पृथ्वीनारायण शाहले कान्तिपुरका उत्तरपट्टी शहरको गिर्दापर्खालबाहिर रहेको ठबहिल (हालको ठमेल) लाई रोजे र उनले आफ्ना सैनिक पठाएर त्यहाँ अधिकार गर्न लगाए। यो काठमाडौँमा आक्रमण गर्नु २३ दिन अघिको कुरा थयो। तर, शहरको गिर्दापर्खालसित जोरिएको ठाउँमा गोर्खालीले अधिकार जमाउँदा पनि राजा जयप्रकाश मल्लले आफ्ना सैनिक पठाई त्यताबाट गोर्खालीलाई हटाउने आँट गर्न सकेनन् र यिनी चुप लागेर बसिरहे।

तर ठवहिलतिरबाट घुसेर कान्तिपुरको राजदरबारमा अधिकार जमाउन सैनिक दृष्टिले कठिन देखियो।